విజయనగరం నగర చరిత్రకు ప్రతీకగా నిలిచే విజయనగరం కోటకు ఘనమైన చారిత్రక నేపథ్యం ఉంది. విజయానికి ప్రతీకలుగా భావించే అంశాలతో ముడిపడి ఉన్న ఈ కోట నిర్మాణం, రాజుల పాలన, ఆలయాలు, కోట నిర్మాణ శైలి నేటికీ చరిత్రాభిమానులను ఆకట్టుకుంటున్నాయి.విజయనగరం కోటను 1713లో మహారాజ విజయ రామరాజు నిర్మించినట్లు చారిత్రక కథనాలు చెబుతున్నాయి. ఆయనను ఆనంద రాజు అని కూడా పిలిచేవారని సమాచారం. కోట నిర్మాణానికి అనువైన ప్రాంతాన్ని అడవిలో తపస్సు చేస్తున్న ముస్లిం సాధువు మహబూబ్ వలి సూచించినట్లు స్థానిక చారిత్రక కథనాల్లో ప్రస్తావన ఉంది.కోటకు శంకుస్థాపన విజయదశమి రోజున, మంగళవారం జరిగినట్లు చెబుతారు. విజయదశమి అంటే విజయానికి ప్రతీకగా భావించే రోజు కావడంతో కోట నిర్మాణానికి ఆ రోజును ఎంపిక చేసినట్లు కథనం.
కోట నిర్మాణ విశేషాలు
రాతితో నిర్మించిన విజయనగరం కోట చదరపు ఆకారంలో నిర్మించబడింది. సుమారు 240 మీటర్ల పొడవు, 10 మీటర్ల ఎత్తుతో ఉన్న కోట గోడలు పైభాగంలో 8 నుంచి 16 మీటర్ల వరకు వెడల్పుగా ఉండేలా నిర్మించినట్లు సమాచారం.
కోట నాలుగు మూలల్లో రాతితో నిర్మించిన బురుజులు ఉన్నాయి. కోట చుట్టూ రక్షణ కోసం కందకం ఏర్పాటు చేశారు. కోటలోకి ప్రవేశించేందుకు రెండు ప్రధాన ద్వారాలు ఉన్నాయి.తూర్పు వైపు ఉన్న ప్రధాన ద్వారాన్ని నగర్ ఖానాగా పిలుస్తారు. ఈ ద్వారం నిర్మాణ శైలిలో ప్రత్యేకమైన అలంకరణలు కనిపిస్తాయి.
పడమర వైపు మరో ద్వారం ఉంది. ఇది తూర్పు ద్వారం కంటే చిన్నదైనా నిర్మాణపరంగా ప్రత్యేకతను కలిగి ఉంది.
కోట శక్తి ఆలయం
విజయనగరం కోటలోని ముఖ్యమైన ఆలయాల్లో హనుమంతుని ఆలయం, లక్ష్మీదేవి ఆలయం ప్రధానమైనవి. లక్ష్మీదేవిని కోట శక్తిగా, కోటకు సంరక్షక దేవతగా భావించే సంప్రదాయం ఉంది.
రాజులు యుద్ధ ప్రచారాలకు వెళ్లే ముందు లక్ష్మీదేవి ఆలయంలో ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహించేవారని చారిత్రక కథనాలు చెబుతున్నాయి.
మోతీ మహల్ ప్రత్యేకత
విజయనగరం కోటలోని ప్రముఖ చారిత్రక నిర్మాణాల్లో మోతీ మహల్ ఒకటి. 1869లో విజయరామరాజు-3 నిర్మించిన ఈ భవనం రాజదర్బార్గా ఉపయోగించబడినట్లు తెలుస్తోంది.మోతీ మహల్ ప్రవేశద్వారం వద్ద ఉన్న పాలరాతి విగ్రహాలు భవనానికి ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి. విజయనగర రాజుల గత వైభవాన్ని గుర్తు చేసే చారిత్రక కట్టడంగా ఇది నిలిచింది.తరువాత కాలంలో విజయనగర రాజవంశానికి చెందిన పి.వి.జి. రాజు ఆధ్వర్యంలోని మహారాజా అలక్ నారాయణ సొసైటీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ సైన్స్ (మాన్సాస్)కు సంబంధించిన కార్యకలాపాలతో కూడా ఈ భవనానికి అనుబంధం ఏర్పడింది. మోతీ మహల్లో విద్యా, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలతో పాటు రాజవంశానికి సంబంధించిన కళాఖండాల ప్రదర్శనకు సంబంధించిన వివరాలు కూడా ఉన్నాయి.
దేవుపల్లి కోటకు మరో చారిత్రక కథనం
విజయనగరం జిల్లా గజపతినగరం సమీపంలోని దేవుపల్లి గ్రామానికి కూడా కోట చరిత్రతో అనుబంధం ఉన్నట్లు స్థానికులు చెబుతారు.గజపతినగరానికి సుమారు ఆరు కిలోమీటర్ల దూరంలో, తూర్పు కనుమలకు ఆనుకుని ఉన్న దేవుపల్లి గ్రామం చివర కొండ సమీపంలో పాత కోట ఆనవాళ్లు ఉన్నాయని స్థానిక కథనం.
గజపతి రాజులు తొలుత ఇక్కడే కోట నిర్మించాలని భావించారని, అయితే కొండపై నుంచి శత్రువులు సులభంగా దాడి చేసే అవకాశం ఉండటంతో ఆ ఆలోచనను విరమించుకుని విజయనగరంలో కోట నిర్మించారని స్థానికులు చెబుతారు. అందుకే ఈ ప్రాంతాన్ని కోట దేవుపల్లి అని కూడా పిలుస్తారని చెబుతారు.విజయనగరం కోట కేవలం ఒక రాతి కట్టడం మాత్రమే కాదు. విజయనగర రాజుల పాలనా చరిత్ర, నిర్మాణ కళ, ఆధ్యాత్మిక విశ్వాసాలు, స్థానిక చారిత్రక కథనాలకు ఇది ఒక ప్రతీకగా నిలుస్తోంది.
